Denizli 17°C
20 Şubat 2019 - Çarşamba
Yazar hakkında | Tüm köşe yazıları
Kadir Yatağan

HALK FIKRALARI

Türk insanının ince zekâsını göstermesi yönüyle fıkralar, kültür hayatımızda ve edebiyatımızda önemli bir yer tutar. Bilindiği gibi yaşanmış veya yaşanması muhtemel bir olayın dinleyen ya da okuyana ibret vermesi amacıyla, esprili bir anlatımla ifade edildiği edebi türe fıkra denilmektedir.

       Fıkra türünün edebiyatımızdaki başlangıç ve gelişmesine baktığımızda, halkın içinde doğup serpildiği ve sözlü kültür aşamasından yazıya geçirilerek, günümüz ve sonrasına uzandığı görülür. Halka ait olması yönüyle anonim bir tür özelliğindeki fıkra, halk içinde geçen çeşitli olayların nükteli bir dille yine halka anlatıldığı ve halkın eğlendirilirken öğretilmesini amaçlayan özellikler taşır.

       Nasrettin Hoca, İncilli Çavuş, Bektaşi fıkraları sözlü kültür döneminden günümüze ulaşan başlıca fıkralar olup, Türk halk kültürünün de canlı örnekleri olarak önem taşır. Özellikle Karadeniz fıkraları, fıkra türünün ana eksenini oluşturan espri boyutunun zaman kavramının değişmesine eş oranlı bir gelişme göstermesi yönüyle dikkat çeker. Karadeniz fıkralarının başkişisi olan Temel’in İngilizce öğrenmeye heveslenmesi, teknolojik silahlar ve cihazlar kullanılması hatta uzay maceralarına girişmesi bu düşüncemizi doğrulamaktadır.

       Fıkralar; kırk elli yıl öncesine kadar gazete, radyo ve televizyon gibi etkin iletişim araçlarının yaygın olmadığı günlerde, halkın başlıca eğlence kaynağı olmuştur. Sözlü kültürün varlığını sürdüren bir türü olan fıkralar, günümüz halk yaşantısında da önemli bir yere sahiptir.

       Bu yazımızda, Acıpayam çevresinde ağızdan ağza aktarılan bazı fıkralardan örnekler sunacağız. 1847-1912 yılları arasında yaşamış olan Şair Eşref, nüktedan bir kişiliğe sahip olup hiciv şiirleriyle tanınmaktadır. 19.yüzyıl sonlarında Şair Eşref’in Acıpayam İlçesi’nde kaymakamlık yaptığı dönemlerde yöre insanıyla diyalogları esnasında ortaya çıktığı sanılan bu fıkralar, hâlâ halk arasında latife konusu olarak geçmekte ve kuşaktan kuşağa aktarılmaktadır. Şair Eşref’e atfedilen bu fıkraların oluşumu ve yapısında şiirimsi söyleyişlerin olması, fıkra türünün farklı bir boyutu olarak dikkat çeker.

       Acıpayam yani o günkü adıyla Garbi Karaağaç kazasına kaymakam olarak atanan Şair Eşref; göreve başladığı günün öğle saatinde odacısını çağırarak, yemek yiyebileceği nezih bir lokantanın yerini sorar. Odacısı yutkunarak, Şair Eşref’e ilçede bir lokantanın mevcut olmadığını söyler. Şair Eşref şaşırarak ilçeye dışarıdan gelen insanların karınlarını nasıl doyurduklarını sorunca, odacı; bu tür insanların yemek ihtiyacını fırından aldıkları ekmek ve bakkaldan tedarik ettikleri peynirle giderdiklerini söyler. Şair Eşref’te bu tavsiyeye uyarak karnını doyurur. Fakat bir iki gün geçmeden aynı şeyleri yemekten gına getiren Şair Eşref: “Acıpayam dedikleri birkaç dükkân bir de fırın/ Peynir ekmek yemekten ne ağız kaldı ne burun…” diyerek, bıkkınlığını dile getirir.

       Şair Eşref’e ait başka bir fıkra da şöyle gelişir. Şair Eşref, bir gün ilçe encümenini toplayıp, durum değerlendirmesi yapmak ister. Odacısını çağırıp encümen azalarının kaymakamlık binasında toplanmalarını söyler. Bir süre sonra odacısı yalnız başına yanına gelerek; encümen üyelerinden Ahmet Efendi’nin beygirlerini nallatmaya gittiğini, Hüseyin Efendi’nin merkeplerini tımar etmekle uğraştığını ve Molla Bekir Efendi’nin de sığırlarını gütmekle meşgul olduğu haberini aldığını ve bu yüzden onlara ulaşamadığını söyler. Bu sözlere hiddetlenen Şair Eşref: “Akşamleyin sığır gütmekten gelir encümen azası/ Kazayla kaza olmuş Acıpayam kazası…” diyerek altyapısı tamamlanmamış kırsal bir yerleşim yerinin ilçe olmasına duyduğu tepkiyi ifade eder.

       Fıkralar, kültür hayatımızda önemli bir yer tutmaktadır. Eğlenmeye ve gülmeye ihtiyaç duyduğumuz bu zorlu günlerin bitiminde, belki de en büyük kazanç, fıkra birikiminin yeni ürünlerle artması olacaktır. Fıkra tadında kalmanız ve hayata hep gülümseyen bir yüzle bakmanız dileğiyle…

Kadir Yatağan diğer köşe yazıları
ŞİİR EŞİĞİ2019-02-13 10:20:47
ŞİİR İKLİMİ 2019-02-06 08:58:34
MELEKLER SİZİ KORUSUN2018-12-26 09:03:24
BİR ŞAİR BİR ŞİİR2018-12-11 05:57:25
ŞÜKRETMEYİ BİLMEK2018-12-05 08:21:50
YAZMAK ÜZERİNE2018-11-28 08:25:05
YILANIN BAŞI 2018-11-21 08:09:49
ŞİİR DEMLEYEN ADAM 2018-11-15 10:05:22
 1  2  ›  ›› 
Şuan 1 sayfadasınız, toplam 2 sayfa var.
Bu kategoride 18 adet içerik var.

Bu yazıları okudunuz mu ?
Horoz İlçeler Gazetecilik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. | 2016 - Tüm hakları Saklıdır. | Şanlısoy Web